ابزارهای متداول در برنامه‌ریزی و کنترل زمانبندی پروژه

ابزارهای متداول در برنامه‌ریزی و کنترل زمانبندی پروژه

Want create site? With Free visual composer you can do it easy.

نمودار گانت و مفهوم شناوری

نمودار گانت عمومی‌ترین وسیله برای نمایش برنامه‌های صنعتی است؛ زیرا برای عموم افراد قابل فهم است. این نمودار در جریان عملیات نظامی جنگ جهانی اول توسط هنری.ال.گانت[۱] ابداع شد. در این نمودار فهرست فعالیت‌ها از بالا به پایین (در سطرها) و جریان زمان از چپ به راست (در ستون‌ها) نمایش داده می‌شود. زمان هر فعالیت به صورت یک میله افقی (Bar) که طول آن متناسب با مدت فعالیت است در مقابل آن فعالیت نشان داده می‌شود. هنگامی که رسم نمودارانت به پایان رسید، توالی انجام فعالیت‌ها و زمان اتمام پروژه به وضوح مشخص می‌گردد. شروع میله افقی یک فعالیت در خانه زمانی بیانگر آن است که کلیه فعالیت‌های پیش‌نیازی آن فعالیت انجام‌شده‌اند، همچنین منابع به تعداد کافی برای انجام آن فعالیت وجود دارد. از شکل (۲-۳) به وضوح می‌توان مشاهده نمود که زمان اتمام این پروژه ۸ روز باید به طول بینجامد.

روش مسیر بحرانی(CPM)

این روش اولین بار در سال ۱۹۵۰ توسط گروهی از دانشمندان تحقیق در عملیات ابداع شد. اولین گروهی که نتایج قابل قبولی را از کارهای خود ارائه داد، وابسته به هیأت مرکزی تولید انرژی الکتریکی در انگلستان بود. این گروه تکنیکی را با عنوان طولانی‌ترین مسیر غیر قابل کاهش رویدادها[۳] برای اجرای پروژه تعمیرات اساسی یک نیروگاه برق ابداع نمود. این روش تا حد قابل قبولی کارا و مفید بود و دارای تشابه زیادی با روش‌های CPM و فنون ارزیابی و بازنگری پروژه ها[۴] (PERT) داشته است ولی این روش هیچگاه به صورت رسمی منتشر نشد. تقریباً همزمان با این شرکت، تولیدی دوپان یک گروه تحقیقاتی را مأمور بررسی کاربردهای روش جدید مدیریت در امور مهندسی نمود که منجر به ابداع روش مسیر بحرانی شد.

به دلیل استفاده زیاد و معمول بودن این روش نسبت به روش‌های دیگر توضیحات بیشتری در مورد این روش ارائه می‌شود.

زودترین زمان شروع یک فعالیت، زودترین تاریخی است که کلیه فعالیت‌های پیش‌نیاز آن فعالیت انجام‌شده باشند. زودترین زمان شروع یک فعالیت نظیر i، ، به صورت ESiنشان داده می‌شود. اگر زودترین زمان انجام یک فعالیت با مدت زمان انجام آن فعالیت جمع شود، زودترین زمان پایان آن فعالیت بدست می‌آید. فرض کنید که نمادهای di و EFi به ترتیب نشان‌دهنده مدت زمان انجام فعالیت i و زودترین زمان پایان فعالیت i باشد آنگاه داریم .

محاسبات حرکت رفت: مقادیر زودترین زمان شروع فعالیت‌ها و زودترین زمان پایان فعالیت‌ها در محاسبات حرکت رفت در روش مسیر بحرانی محاسبه می‌شوند. برای انجام محاسبات رفت، زمان شروع پروژه صفر فرض می‌شود، لذا برای گره آغازین خواهیم داشت: . در هر تکرار از الگوریتم یک فعالیت به ترتیب افزایش شماره فعالیت انتخاب‌شده و سپس مقدار زودترین زمان شروع و دیرترین زمان پایان آن محاسبه می‌شود. مقدار زودترین زمان شروع یک فعالیت مانند j، ، برابر با بزرگ‌ترین زودترین زمان شروع فعالیت‌های پیش‌نیاز آن می‌باشد. به ع؛ رت دیگر . شبه کد الگوریتم روش مسیر بحرانی رفت به صورت زیراست:

مدل ریاضی: مسئله زمانبندی پروژه را می‌توان با یک مدل ریاضی نیز بیان داشت. مسئله زمانبندی پروژه با تابع هدف حداقل کردن زمان انجام پروژه و بدون محدودیت منابع در شبکه پروژه با روابط پیش‌نیازی پایان به شروع، به صورت مدل ریاضی زیر قابل‌بیان است:

شناوری فعالیت‌ها: شناوری را می‌توان به این صورت تعریف کرد: مقدار شناوری هر رویداد عبارت است از تفاضل بین زودترین و دیرترین تاریخ وقوع آن رویداد یعنی  [۲۶].

در روش مسیر بحرانی از شناوری به منظور شناسایی فعالیت‌هایی که دارای کمترین میزان انعطاف در زمانبندی پروژه می‌باشند، استفاده می‌گردد. شناوری را می‌توان از نتایج محاسبات رفت و برگشت محاسبه نمود. در ادامه انواع شناوری را مختصراً معرفی می‌کنیم.

شناوری جمعی: مقدار زمانی که یک فعالیت ممکن است از زودترین زمان شروع خود به تعویق افتد، یا به زمان اجرای آن اضافه شود، بدون آنکه زمان پایانی پروژه را به تأخیر اندازد، شناوری جمعی آن فعالیت نامیده می‌شود. مقدار شناوری جمعی یک فعالیت نظیر iبر اساس رابطه زیر محاسبه می‌شود:

روش ارزیابی و بازنگری پروژه‌ها

روش PERT یا روش ارزیابی و بازنگری پروژه‌ها در مواقعی مورد استفاده قرار می‌گیرد که به طور یقین نمی‌توان زمان انجام فعالیت را مشخص نمود لیکن کلیه فعالیت‌های موجود در شبکه، قطعی هستند. دو رویکرد برای تعیین زمان تکمیل فعالیت‌های یک پروژه به کار گرفته می‌شود. اولین رویکرد، تشخیص و تخمین است. در اینجا فرض بر این است که به اندازه کافی در مورد هر کار یا فعالتی میدانیم و تخمین زمانی به حد کافی می‌تواند دقیق و قابل‌قبول باشد. تعیین این‌گونه‌ی مدت زمان فعالیت، بیشتر در روش مسیر بحرانی کاربرد دارد. دومین رویکرد روش احتمالی است. به طوری که شخص ممکن است قادر باشد با توجه به محدودیت‌هایی که به طور واقعی در مدت زمان فعالیت به وجود خواهد آمد، زمان انجام آن را به صورت احتمالی مشخص کند؛ به عبارت دیگر، با حدس و گمان، مدت زمان اجرای فعالیت‌ها را بیان نماید. این‌گونه محاسبه مدت زمان انجام فعالیت در روش پرت مورد استفاده قرار می‌گیرد. روش پرت توسط دفتر پروژه‌های ویژه نیروی دریایی آمریکا با همکاری شرکت بوزآلن و هامیلتون و بخش فضایی-موشکی لاکهید در سال ۱۹۵۸ برای ارزیابی و گزارش پیشرفت برنامه فضایی ایجاد گردید.

در این روش برآوردکنندگان زمان انجام فعالیت‌ها به جای اعلام یک مدت زمان انجام معین، چندین زمان را ارائه می‌کنند و معمولاً گفته می‌شود که اگر همه چیز بر وفق مراد باشد، زودترین و یا خوش‌بینانه ترین زمان اجرای فعالیت برابر Taمی‌باشد؛ اما در محتمل‌ترین زمان اجرای فعالیت برابر Tmخواهد بود لیکن بیشتر از مدت Tb به طول نخواهد انجامید.

این سه زمان معمولاً به خوش‌بینانه ترین، محتمل‌ترین و بدبینانه‌ترین زمان انجام فعالیت معروف هستند. همچنین در مواقعی نیز بیش از سه زمان ارائه می‌شود. برای تحلیل این زمان‌ها بایستی تابع توزیع این اعداد مشخص شوند و بر اساس آن، میانگین مدت زمان و انحراف معیار توابع توزیع زمان فعالیت‌ها مشخص خواهد شد و محاسبات بر حسب میانگین و انحراف معیار صورت می‌گیرد.

۲-۲-۴-روش گرافیکی ارزیابی و بازنگری پروژه‌ها(GERT)

جدول (۲-۱): مقایسه روش گرت با سی پی‌ام و پرت.

GERT CPM/PERT
منشعب شدن از یک گره احتمالی است منشعب شدن از یک گره قعطی است
توزیع‌های احتمال مختلف ممکن برای برآوردهای زمانی فقط توزیع بتا برای برآوردهای زمانی
انعطاف‌پذیری تحقق گره انعطاف‌ناپذیری تحقق گره
دور زدن برای بازگشت به رخدادهای قبلی پذیرفتنی است دور زدن برای برگشت مجاز نیست
به‌کارگیری آن به جای ابزار کنترل دشوار است استفاده از آن برای کنترل آسان است

در حالی که برنامه‌های کامپیوتری مختلف برای بهینه کردن CPM و PERT وجود دارد، GERT شیوه‌هایی برای شبیه‌سازی کامپیوتری است.

رویکرد زنجیره بحرانی

گلدرات[۹] زنجیره بحرانی را در سال ۱۹۹۷ در کتابی با همین عنوان معرفی کرد. نبوغ وی در ایجاد یک پارادایم جدید است که برای اولین بار هر دو جنبه‌ی انسانی و متدولوژیک یک الگوریتم را در یک چارچوب واحد جمع کرد. متدولوژی زنجیره بحرانی بر اساس آگاهی عمیق از طبیعت انسانی و واکنش وی در چارچوب مدیریت پروژه بنا شده است. گلدرات معتقد بود که بسیاری از مدیران پروژه برای اطمینان از اجرای مراحل پروژه، به هر مرحله یک دوره اطمینان اضافه می‌کنند که بسیاری از آنان در واقع اتلاف است؛ به عبارت دیگر بهینه‌های محلی، موجب بهینگی کل پروژه نخواهد شد. او معتقد بود گلوگاه پروژه همان زنجیره بحرانی است؛ و برای اطمینان از انجام فعالیت‌های آن باید تعدادی بافر به آن اضافه شود. مدیریت پروژه زنجیره بحرانی از تئوری های مختلفی برای بهبود اجرای پروژه‌ها استفاده کرده است [۲۹]:

  • تئوری محدودیت‌ها: مدیریت پروژه زنجیره بحرانی از تئوری محدودیت[۱۰](TOC) در مدیریت پروژه بهره برده است. طبق این تئوری محدودیت اصلی محیط‌های پروژه‌ای به عنوان حلقه ضعیف زنجیری عمل می‌کند که مانع از پیشرفت سیستم می‌شود [۲۹]. ضعیف‌ترین حلقه زنجیره پروژه مانعی می‌باشد که از پیشرفت پروژه و یا به عبارتی از اتمام زودتر پروژه جلوگیری می‌کند. در حقیقت دو چیز به عنوان این محدودیت بیان شد: یکی طولانی‌ترین مسیر برای اتمام فعالیت‌های پروژه و دیگری محدودیت منابع پروژه می‌باشد. آنالیز TOC مشکلات درونی پروژه که منجر به شکست پروژه می‌شوند را مشخص می‌کند.
  • در نظر نگرفتن تغییرات به علل عادی: تغییرات در برنامه را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد. اول، تغییرات به علت عادی: عللی که جزء لاینفک سیستم هستند و تحت مسئولیت مدیریت هستند. دوم، تغییرات به علل خاص: مخصوص گروه خاصی از کارگران یا مخصوص تولید محصول خاص یا مربوط به شرایط خاص هستند. در پروژه‌ها تغییرات به علل عادی در زمان انجام فعالیت‌ها دیده می‌شود. این گوناگونی معرف عدم قطعیت در زمان انجام فعالیت‌ها است. اگرچه زمان انجام فعالیت‌های پروژه مستقل از هم است، اما شبکه فعالیت‌های پروژه، نوعی وابستگی بین فعالیت‌ها را تعریف می‌کند. وجود این وابستگی را می‌توان این‌گونه توصیف کرد که بر اساس منطق شبکه مثلاً در روابط پیش‌نیازی پایان به آغاز[۱۱]، فعالیت آغاز نمی‌شود مگر آنکه فعالیت پیش‌نیاز آن به انجام رسیده باشد. از این رو می‌توان گفت که در پروژه‌ها نیز همانند آنچه گلدرات در مورد سیستم های تولیدی به آن رسید، نوسانات آماری و وابستگی بین رخدادها وجود دارد. در شکل (۲-۷) توزیع زمان انجام فعالیت‌ها نشان داده شده است. انحراف به چپ توزیع و دنباله طولانی آن در سمت راست قابل توجه است که همان تغییرات به علل عادی در فعالیت‌های بسیاری از پروژه‌ها است.

شکل (۲-۲): توزیع زمانی فعالیت­ها.

  • تئوری تجمیع واریانس فعالیت‌ها: واریانس مجموع زمان‌ها برابر مجموع واریانس هاست؛ بنابراین کل ذخیره زمانی پروژه که بایستی به مدت زمان پروژه افزوده شود برابر با  است که این مقدار از  کمتر است به عبارت دیگر مقداری از بافر که برای نگهداری زنجیره پروژه لازم می‌باشد بسیار کمتر از زمان تجمعی حذف‌شده از فعالیت‌هاست.
  • قضیه حد مرکزی: بر اساس این قضیه متغیرهای تصادفی از توزیع‌های مستقل، اگر تعدادشان به اندازه کافی زیاد باشد (معمولاً بزرگ‌تر از ۳۰)، توزیع مجموعشان به سمت توزیع نرمال میل می‌کند. بسیاری از فعالیت‌های پروژه یک توزیع احتمال نامتقارن دارند. توزیع، یک مینیمم زمانی کاملاً مشخص دارد اما از سوی دیگر می‌تواند بسیار بیشتر از زمان متوسط طول بکشد. قضیه حد مرکزی بیان می‌کند که زنجیره فعالیت‌های پروژه، توزیع متقارن تری دارد و همین امر از طولانی شدن زمان به مقدار زیادی جلوگیری می‌کند. این بیان همیشه چه توزیع تک‌تک آن‌ها را بدانیم یا ندانیم درست است.

            iii)-انواع بافرها و محل قرارگیری آن‌ها

  1. بافر پروژه: در انتهای پروژه و در فاصله بین اتمام فعالیت‌های زنجیره بحرانی با زمان تحویل پروژه قرار می‌گیرد. این بافر پروژه را نسبت به تأخیر در زمان تحویل پروژه به مشتری محافظت می‌کند. لازم است که این بافر همواره تحت نظارت باشد تا قبل از آن که مشکلات به وجود آمده به معضلات جدی تبدیل شوند، آن‌ها را حل کرد.
  2. بافر تغذیه: در محل اتصال فعالیت موجود بر روی زنجیره‌های غیر بحرانی با زنجیره بحرانی قرار می‌گیرد و باعث بالا رفتن اطلاعات از تکمیل به موقع فعالیت‌های موجود بر روی زنجیره‌های غیر بحرانی می‌شود؛ و به ما این اطمینان را می‌دهد که پروژه به علت تأخیر در فعالیت‌های زنجیره‌های غیر بحرانی با تأخیر مواجه نمی‌شود.
  3. بافر منبع: به مدیر پروژه اطمینان می‌دهد که منابع مورد نیاز برای اتمام فعالیت‌ها در مواقع ضروری، در دسترس هستند در واقع این بافر یک زنگ آماده‌باش برای منابع می‌باشد و ما را از آماده بودن منابع مورد نیاز برای فعالیت در حال انجام مطمئن می‌سازد. ممکن است به نظر رسد بافر منبع هزینه‌ساز است یعنی باید منابع مورد نیاز را قبل از این که به آن‌ها نیاز داشته باشیم به کار گیریم اما چنین نیست، بافر منبع به گونه‌ای عمل می‌کند که منابع مورد نیاز ما به نحوی آماده به خدمت باشند که در زمان مورد نیاز آن‌ها را به کار گیریم.
Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.

درج نظر